Bilerek Yerine Ne Kullanılır? Hayatın Geri Kalanı ve Dilin Komik Yanı
Bazen dilin gücü o kadar keskin olabiliyor ki, her kelimenin içinde bir sürü anlam, niyet ve duyguyu barındırabiliyor. “Bilerek” kelimesini düşündüm de, insanın aklına o kadar çok şey geliyor ki! Ne demek yani “bilerek”? Mesela, biri size “Bunu bilerek yaptın!” dediğinde, ne anlamalıyız? Sadece “yapmışım” mı? Yoksa “Birader, biraz öfkeliyim ama seni kırmaya karar verdim, keyfime diyeceğin yok!” mı? Hadi gelin, biraz mizahi bir bakış açısıyla bu kelimenin yerini tutabilecek diğer seçeneklere bakalım. Tabii, hayatın içinden de birkaç komik örnekle harmanlayarak!
Bilerek Yerine Ne Kullanılır? Bunu Düşünürken Yaşadığım Sahne
Dün, İzmir’de eski bir arkadaşımla karşılaştım. Uzun zamandır görüşmemiştik ve hemen muhabbete başladık. Tabi, bizde hemen muhabbetin içine espriler, bağlam dışı yorumlar ve hafif didişmeler girer. Bir noktada, “Bilerek yaptım!” diyorum. Arkadaşım bana bakıp “Hımm, o zaman sen bu işe biraz fazla ‘bilerek’ bakıyorsun gibi!” dedi. Durumu kurtarmaya çalışırken, içimden “Aaa, herhalde bu cümleyi doğru kurmadım!” diye geçirdim. Ama bir yandan da düşündüm: Bilerek yerine ne kullanılır? Bunu sormamın zamanıdır!
Şimdi burada, espriyi kimseye kırmadan geçirmeyi başardım ama kafamda da bir sürü düşünceydi. “Bilerek” kelimesinin yerine başka ne kullanılabilir? Mesela “Farkında olarak” mı desek? Ama bu biraz daha ciddi bir hale getiriyor. Sonra başka bir seçenek aklıma geldi: “Amacım ne olduğunu çok iyi biliyordum”… Bunu kullansam, insanlar direkt olarak “Yani öyle bir plan yapmış ki, bu kesinlikle kasıtlı bir şeydi” derdi. Bu biraz daha ‘saldırgan’ bir hava yaratabilir, sanırım!
Bilerek Yerine “Farkında Olarak”: Sıkıcı mı, Gerçekten?
Sıkıcı değil ama biraz daha akademik, sanki ciddiyet arayan bir hâl alıyor. Mesela, hafta sonu evde oturup bir arkadaşımın Twitter’dan paylaştığı komik videoyu izlerken, bir anlık dikkatsizlikle kahvemi masaya döktüm. Tabi hemen “Bilerek dökmedim ya!” dedim. Bir arkadaşım ise şöyle cevap verdi:
“Ya, ama sonuçta farkında olarak dökmüşsün. Yani, ‘bilerek’ değil de ‘farkında olarak’ demek daha doğru olabilir.”
Tamam, bence fazla derinleştirdik! Ama bir de şöyle düşünelim: Eğer biri, gerçekten de yaptığı bir hata ya da yanlışlık konusunda “farkında” olduğunu söylüyorsa, sanki o hata daha kabul edilebilir gibi oluyor. Hani, öyle ya da böyle bilerek yapmamış olsa da, yine de bir şekilde durumu çözebiliyor. Mesela, “O an farkında olarak yaptım” diyebilirsiniz. “Bilerek” gibi ağır bir izlenim bırakmaz, ama yine de sorumluluğu üstlenmiş olursunuz.
Bir de “Kasdetmek” Var: Kötü Niyet mi, Yoksa Tamam mı?
Tabii, her şeyi doğru yapmaya çalışırken bazen iç sesim devreye giriyor. Ne kadar da üzerine düşünsem de, “bilerek yerine ne kullanılır?” sorusu kafamı kurcalıyor. Sonra fark ettim ki, “kasdetmek” da oldukça uygun olabilir. Ama burada işler biraz karışabilir çünkü “kasdetmek” kelimesi biraz daha sert ve belki de istemeden yapılacak şeylere karışabilecek gibi duruyor. Mesela, birinin cebinden para çalmayı “kasdetmek” başka, birinin hayatına yanlışlıkla dokunmayı “kasdetmek” başka.
İşte burada bir fark var, değil mi? Mesela, bir toplantıda arkadaşım sana “Vallahi ben bilerek şunu söyledim” derse, belki o şaka yapıyordur. Ama “kasdetmek” olursa, olay biraz daha ciddileşebilir. “Yok, kasdetmedim” demek, “Haa, o zaman gerçekten kötü bir şey düşünmedim” anlamına gelir. Hani, bu kadar da ciddiye almayalım değil mi? 🙂
İç Sesim: “Ya, Gerçekten Bilerek mi Yaptım?”
Geçen gün annemle sohbet ediyordum. Bazen kendi kendime konuşmalarım olabiliyor, anlıyorum ki bu biraz tuhaf, ama bir an düşündüm: “Bilerek yaptım, dedim. Ama içimden de ‘ya ben gerçekten bilerek mi yaptım?’ diye sorguluyorum.” Bu tarz sorular aklıma gelince, kendimi sanki bir psikolojik çözüm arıyormuş gibi hissediyorum.
Çünkü bir kelime kullanmanın anlamı, aslında ne kadar doğru olduğumuzla da ilişkilidir. “Bilerek” dediğinizde, sanki bir şeyin farkında olarak yapıyormuşsunuz gibi bir hava yaratılıyor. Ama ya “farkında olarak” desek? O zaman daha nazik, daha temkinli, belki de çok net olmayan bir açıklama olmuş olur.
Sonuçta: Bilerek Yerine Ne Kullanılır?
Özetle, bilerek yerine ne kullanılacağı konusu, o kadar da basit değil. Çünkü dilin nüansları çok fazla ve her kelime, içinde farklı anlamlar taşıyor. Bazen “bilerek” kullanmak fazlasıyla sert, bazen de “farkında olarak” demek, bir şeyi geçiştirmek gibi duruyor. Kısacası, dilin ne kadar güçlü olduğunu düşündükçe, hayatın her anında farkında olduğumuza da şaşırmamak elde olmuyor.
Belki de sonuçta en doğru seçenek, kullanacağınız kelimenin durumla ve anlatmak istediğiniz duygu ile uyumlu olması. Öyle değil mi? Ama bir de işin esprili yönü var: Eğer biri size “Bunu bilerek yaptın!” derse, belki de tek yapmanız gereken gülümsemek ve “Evet, kasdettim!” demek. Ama tabii, her şeyin dozunu ayarlamak gerek.